X. Yüzyılda Matematik Alanındaki Gelişmeler

tarafından
111
X. Yüzyılda Matematik Alanındaki Gelişmeler

Mevzu Anlatımı – Mevzu Anlatımı ve toplumsal içerik platformu

PDF indir

X. yüzyılda İslam dünyasında matematik alanında oldukça büyük başarılar elde edilmiştir. Ebû Sehl el-Kûhî (öl. 990), bu yüzyılda matematik alanında mühim emekler meydana getiren bilim insanlarındandır. Kendisinden önceki bilim adamlarının sonsuz küçükler hesabı mevzusundaki denemelerini daha ileri bir seviyeye taşıyan elKûhî, parabolik kubbenin hacmini oldukça kolay bir yöntemle ölçmüştür. Denklemin bilinmeyenlerini eşit kenarlı bir hiperbol ve bir parabolün kesişme noktaları ile bulmuştur. Hiperbol yardımıyla Antik Çağ’da problem olan bir açının üçe bölünmesi probleminin çözümünü yapmıştır Üçüncü aşama eğrilerle ilgili yoğun emek harcamaları sonucu konik kesit çizimleri için hususi bir pergel (barkâr tâmm) tasarlamış, sonlu bir düz çizgi üstünde sonsuz devam eden bir hareketin olup olamayacağına ilişkin bir probleme çözüm yöntemi geliştirmeye çalışmıştır. Problemin çözümünde kullandığı bu yöntem Giovanni Battista Benedetti’nin (Civani Batista Bendetti) (1530-1590) tarzını hatırlatmaktadır.

Ebu’l-Vefâ el-Bûzcânî de (940-998) matematik alanında oldukça mühim çalışmalara imza atmıştır. Trigonometrik fonksiyonları bir tüm olarak ele almış ve interpolasyon yöntemi doğrultusunda logaritma çizelgelerinin yapımında yeni bir yöntem ortaya koymuştur. Geliştirdiği bu yöntem ile sinüs (ceyb), tanjant (zıl) ve kotanjant çizelgelerini hesaplamıştır. Onun sinüs çizelgesi değerlerini her dörtte bir dereceye nazaran vermektedir. Burada söz mevzusu olan sorun, küresel bir üçgenin açılarından hareketle kenarlarını hesaplamaktır. Bu problemin çözümünde öncelik Ebû’l Vefâ’ya aittir. Ebû’l Vefâ, geometride pergel kullanmayı ilke edinen ilk matematikçidir. Bilim zamanı araştırmacıları, sekantın bilinenin aksine Copernicus (Kopernik) tarafınca değil Ebû’l Vefâ tarafınca bulunduğunu söylemektedirler. Ebû’l Vefâ, dördüncü aşama denklemleri de çözmüş, x4+px3=r denkleminin çözümünde y3+axy+b=0 ve x2-y=0 koniklerinin kesişmesinden faydalanmıştır. Antik Yunan ve Hint uygarlığında çözülemeyen denklemleri de çözmeyi başarmıştır.

Ebü'l-Vefâ el-Bûzcânî'nin ez-Zîcü'ş-şâmil adlı eserinden iki sayfa
Ebü’l-Vefâ el-Bûzcânî’nin ez-Zîcü’ş-şâmil adlı kitabından iki sayfa

X. Yüzyılda Matematik Alanındaki Gelişmeler içinde ne olduğu Mevzu Anlatımı sitesinden alıntıdır.