Platon Kimdir? Platonun hayatı (M.Ö 428-348)

tarafından
169
Platon Kimdir? Platonun hayatı (M.Ö 428-348)

Platonun Hayatı: Platon Kimdir? Eski Yunan filozofu Platon, Sokrates’in talebesi ve Aristoteles’in öğretmenidir. Yazıları hakkaniyet, güzellik ve eşitlik mevzularını ele almasının yanı sıra güzel duyu, siyasal felsefe, tanrı bilim, evren bilimi, epistemoloji (informasyon bilimi) ve dilin felsefesi alanlarında tartışmaları içeriyordu. Platon, Atina’da Batı dünyasındaki ilk yükseköğrenim kurumlarından önde gelen Akademi’yi kurdu.

Platonun Hayatı: Çocukluk ve gençlik yılları

O dönemde önde gelen kaynakların yetersizliğinden dolayı, Platon’un hayatı bir çok alim tarafınca onun yazıları ve uygar ve klasik tarihçilerin yazıları esas alınarak oluşturulmuştur. Geleneksel tarih Platon’un doğumunun M.Ö 428 yılı civarında olduğuna dair tahmin yürütür fakat onun hayatında sonradan meydana gelen olayların izini devam eden daha uygar tarihçiler Platon’un M.Ö 424 ile 423 içinde doğduğuna inanır. Ebeveynlerinin her ikisi de Yunan aristokrasisinden gelmektedir. Platon’un babası Ariston, Messenia ve Atina krallarının soyundan gelmektedir. Anası Perictione’nin ise 6. yüzyıl Yunan devlet adamı Solon ile akrabalık bağları olduğu söylenir. Bazı bilginler Platon’un adını en büyük adam çocuğa büyük babasının adı verilmesi geleneğine uyularak büyükbabası Aristocles’ten aldığına inanır. Fakat ne bu duruma ne de Platon’un ailesindeki en büyük adam çocuk olduğuna dair kati bir kanıt yoktur. Öteki tarihçiler “Platon’un” onun yapılı fiziğine gönderme meydana getiren bir lakap bulunduğunu iddia etmektedir. Bu, Platon isminin, Aristocles doğmadan ilkin küçüklere verildiğine dair bir kayıt olsa da mümkündür. Toplumsal sınıfındaki birçok genç çocuk benzer biçimde, Platon da büyük olasılıkla Atina’nın en iyi eğitimcileri tarafınca eğitilmişti. Dersler Parmenides’in yanı sıra Kratylos ve Pisagor’un öğretilerini içeriyordu. Bunlar da muhtemelen Platon’un doğa ötesi ve epistemoloji alanlarında altyapısını yapmaya katkı sağlamış oldu.

Platon’un babası gençken ölmüştür ve anası Yunan politikacı ve İran’a elçi olan amcası Pyrilampes ile evliliğe ilk adımını atmıştır. Platon’un iki adam, bir kız ve bir tane de üvey kardeşi olduğuna inanılmaktadır, fakat onun kaçıncı çocuk olduğu kati değildir. Platon’un aile üyeleri bir çok kez onun diyaloglarında belirmiştir. Tarihçiler bunun Platon’un soyuyla gurur duyduğunun bir göstergesi olduğuna inanır.

Gençliğinde Platon hayatına yön veren iki büyük vaka yaşamıştı. Bunlardan ilki büyük Yunan filozofu Sokrates ile tanışmasıydı. Sokrates’in konuşma ve münakaşa şekilleri Platon’u o denli etkiledi ki oldukça geçmeden Sokrates’in yakın arkadaşı oldu ve yaşamını erdemi sorgulamayla asil bir insanoğlunun biçimlenmesine adadı. Öteki mühim vaka ise Platon’un M.Ö 409 ve 404 yılları aralığında kısa bir dönem için askerlik yapmış olduğu Atina ve Sparta içinde gerçekleşen Peloponnesos Savaşıydı. Atina’nın yenilgisi mevcut demokrasinin sonu oldu, demokrasi yerini Sparta’nın getirmiş olduğu oligarşiye bıraktı. Platon’un iki akrabası Charmides ve Critias, kısa devam eden hükümdarlıklarında, Atinalı vatandaşların haklarını ciddi bir halde kısıtlayan kötülüğüyle ün salmış Otuz Tiran’ın (Thirty Tyrans) parçası olan yeni hükümette önde gelen kişilerdendi. Oligarşinin devrilmesi ve hükümetin tekrardan kurulmasının peşinden, Platon kısa bir süreliğine siyasette kariyer yapmayı düşündü fakat Sokrates’in 399 yılındaki idamı onun bu fikre olan ilgisini kaybetmesine niçin oldu ve kendini araştırma ve felsefeye dayanan bir hayata verdi. Sokrates’in ölümünden sonrasında, Platon 12 yıl süresince Pisagor ile İtalya’da matematik, Mısır’da ise din, astronomi, yerbilim ve geometri alanlarında araştırmalar yaparak Akdeniz bölgesini baştan sona gezdi. Bu süre zarfında yada oldukça geçmeden, Platon kapsamlı makalelerine başladı. Bu yazıların sırası bilginler içinde münakaşa mevzusudur fakat bir çok, onların üç ayrı döneme ayrıldığına inanır.

Platonun Hayatı: Erken, orta ve geç dönemlere genel bir bakış

İlk yada erken dönem Platon’un seyahatleri esnasında gerçekleşir. “Sokrates’in Savunması” onun ölümünden kısa bir süre sonrasında yazılmış benzer biçimde gözüküyor. Protagoras, Euthyphro, Hippias Major ve Minor and Ion ise bu dönemdeki öteki metinlerdirBu diyaloglarda Platon, Sokrates’in felsefesini ve öğretilerini aktarmaya çalışır. İkinci yada orta dönemde Platon, toplumun ve kişinin ölçülü olması, bilgelik, cesaret, hakkaniyet benzer biçimde önde gelen ideallerin üstüne kendi düşüncelerini yazar. “Devlet” adlı kitap bu zamanda felsefeci krallar tarafınca yönetilen adil hükümetin incelenmesiyle yazılmıştır. Üçüncü yada son dönemde ise Sokrates daha arka plana atılır ve Platon metafiziğe dair ilk düşüncelerini daha yakından inceler. Etik ve erdemin yanı sıra dans, müzik, drama ve mimari dahil olmak suretiyle sanatın rolünü sorgular. “Formlar Teorisi” üstüne makalelerinde, Platon idealar dünyasının değişmeyen tek şey bulunduğunu ve duyularımızla algılanan dünyanın ise yanıltıcı ve istikrarsız bulunduğunu öne sürer.

Akademi’nin kuruluşu

Platon Kimdir? Platon ve Aristo

M.Ö 385 civarı bir zamanda Platon “Akademi” olarak malum ölümüne kadar yönettiği ilim okulunu kurdu. Okulun, adını efsanevi bir Atinalı kahramanın adından alan etrafı çevrili bir parkta yer aldığına inanılıyor. Akademi, onu paganlığın merkezi ve Hristiyanlığa tehdit olarak gören Katolik İmparator I. Justinian tarafınca kapatılmış olduğu M.S 529 yılına kadar işledi. Akademi’nin müfredatına, işlediği seneler süresince astronomi, biyoloji, matematik, politika teorisi ve felsefe dahildi. Ploton, Akademi’nin gelecekteki liderlerin Yunan kent devletlerinde iyi mi daha iyi bir hükümet kuracaklarını anladıkları bir yer olmasını umuyordu. M.Ö 367 senesinde Platon, arkadaşı ve talebesi Dion tarafınca Sicilya’nın yeni hükümdarı olan kuzeni II. Dionysius’a hususi hocalık yapması için çağrıldı. Dion, II. Dioynsius’un ideal bir önder olarak ümit vaat ettiğine inanıyordu. Platon da bu deneyimin felsefeci bir kral ortaya çıkaracağını umarak çağrıyı kabul etti. Fakat Dioynsius beklentileri karşılamadı ve ilkin Dion’dan hemen sonra da Platon’dan ona karşı komplo kurduklarına dair şüphelendi. Dion’u sürgün ettirdi ve Platon’u da gözaltına aldı. Sonunda; Platon, Atina’ya ve Akademi’sine geri döndü. Orada ümit vadeden öğrencilerinden biri Aristoteles idi. O da akıl hocasının öğretilerini başka yönlere çekti.

Platon’un hayatta son yılları ve ölümü

Platon’un son yılları Akademi’de ve makaleleriyle geçti. Ölüm sebebi şüpheli olsa da onun 80’li yaşlarının başına geldiği M.Ö 348 yılı civarında Atina’da öldüğü kesindir. Bazı bilginler onun bir düğüne katılmış olduğu sırada öldüğünü öne sürerken ötekiler ise uykusunda rahat bir halde hayata veda ettiğine inanır. Platon’un felsefe ve insan doğası alanlarındaki tesiri memleketi Yunanistan’ın sınırlarını aşan kalıcı bir etkidir. Onun emekleri matematik, bilim ve tabiat, terbiye ve siyasal kuram benzer biçimde ilgi ve fikirlerin oldukça geniş bir alanını kapsıyordu.

Eğitimde matematiğin önemi mevzusundaki düşüncesinin tüm evreni idrak etmek için lüzumlu olduğu ortaya çıkmıştır. Bireylerin eşitliğine odaklanan, daha adil bir cemiyet geliştirmek için aklın kullanımı üstüne yapmış olduğu emekler, çağdaş demokrasinin temelini oluşturmuştur.