İçeriğe geç

memento mori ne demek?

Dilimiz Latince’den oldukça yoğun bir şekilde etkilenmiştir. Esasında Latinler dünya kültürüne kazandırdıkları ile hemen hemen tüm toplumları etkilemiş ve bazı kavramları o toplumların diline sokmayı başarmıştır. Bizim dilimize giren bu kavramlardan birisi de memento mori kavramıdır. Peki, memento mori ne demek?

“Memento mori” Latince bir terimdir. Bu felsefenin birçok kültürde yeri vardır. İnsanın ölümlü olduğunu, bu dünyada geçici bir varlık olduğu tarzı düşünceleri barındırır.

Roma İmparatorluğu döneminde savaşı kazanan generallerin sokaklarda savaş çığlıkları atmalarına ve zafer geçidi yapmalarına izin verilirdi. Generalin arkasında bir köle, generalin başına defne yapraklarından yapılmış bir taç takardı. Bu tacın adı Corona civica idi. Bu tacı tutan köle, generalin kulağına sürekli olarak “memento mori” kelimelerini fısıldayacaktı. Yani generale bu dünyada elde edilen tüm başarıların sahte olduğunu ve bir gün öleceğini hatırlatacaktı. General, ritüelde ayrıca yüksek sesle bu dünyada ölümlü olduğumuzu ve her zaman sadece insan olduğumuzu belirtirdi. Bunu ifade edecek kelime “memento mori”dir.

Orta Çağ’da yaşanan Hristiyanlıkta, bu dünyadaki her şeyin anlamsız ve geçici olduğu inancı egemendi. Bunu sık sık ifade etmek için “memento mori” ifadesi kullanılmıştır. Aynı zamanda, Tanrı’nın Krallığına davet anlamına gelen bu söz, insanların ruhlarını ebedi dünyaya hazırlamaları ve ruhlarını erdemli kılmaya çalışmaları için sık sık tekrarlandı. Bu inancı halkın günlük yaşamına işlemiş bir öğreti olarak güncel tutarken; Orta Çağ’da salgınların neden olduğu toplu ölümler ortaya çıktı. 15. ve 16. yüzyıllarda mimaride kullanılan fresklerde, sikkelerde ve takılarda kullanılan kafatasları, insanların günlük hayatta ölümü unutmaması içindir.

Memento morinin Güncel Anlayışı

Günümüzde memento mori kelimesi sık sık sözlü olarak ifade edilmese de, bu anlayış farklı kültürlerde gerçekleştirilen ritüellerdeki davranışlarla ifade edilmektedir. Örneğin Ölüler Günü Festivali her yıl 31 Ekim’de Meksika’da düzenleniyor. Festival için hazırlanan sunaklara çiçekler, kafatasları ve biblolar konulur. Her yıl bu gün sevdiklerini hatırlayan Meksikalılara göre, kişi ölümü unuttuğunda ölümü yaşar. Tibet Budizmi’nde de ölümden sık sık söz edilir. İnsan vücudunun bir gün öleceği ve ölüm zamanının belirsiz ve kontrolümüz dışında olduğu belirtiliyor. İslamda ve tasavvufta ölümden sıkça bahsedilir. Anadolu halkı sevdiklerinin ardından ölümü anmak için ağıt yaktı. Nitekim inandığımız din olan islamın kitabı Kuran’da “Her canlı ölümü tadacaktır.” diyor. Latince “memento mori” olduğu söylenebilecek tabutların üzerindeki kapakta bu sözler Arapça yazılmıştır.

Mementomori Grafiğinin Anlamı

Resmin merkezini oluşturan kafatası, ölümün yaşamın merkezinde olduğunu vurgular. Ne yaparsak yapalım ölümden kaçınılamayacağı anlamına gelir. Kafatasının üzerinde bulunan kare, yaşamın sınırlı olduğunu ve bir ölçüye göre yaşanması gerektiğini vurgular. Ölüm, insana hayatta verilebilecek en iyi derstir; insanları hizaya getirebilecek ve iç dünyalarında nereden geldik, nereye gidiyoruz sorusunu başlatan bir şeydir. Sağdaki asa mor bir kumaşa sarılır; soldaki baston basit ve sıradan bir kumaşa sarılmıştır; kişi ve baston, her ikisinin de ölümü tadacağı zenginlik ve yoksulluğu ifade eder; bu nedenle kafatasının her iki yanında bulunur. Tekerlek hayatı, üzerindeki kelebek ise ruhu temsil eder. Bu ikisi tekerleklerin üzerine konar ve sonunda hepsi bir yolculuğa çıkar, kimse bu dünyada kalıcı değildir.