Kene

tarafından
204
Kene

Keneler tropik ve subtropik iklim özelliklerine haiz bölgelerde yaygın olarak yaşayan canlılardır. Yaşamak için kan emerek beslenmek zorundadır. Kan emmek için konak seçimi yapmazlar. Memeli, sürüngen kanatlı hayvanlar ve ya insanlardan kan emebilirler. Ek olarak, kan emdikleri canlılar içinde viral, riketsiyal, bakteriyel ve protozoan hastalık etkenlerini taşıma ve bulaştırma yolu ile birçok hastalığın çıkış ve yayılışında rol oynarlar. Türkiye’nin subtropik iklim kuşağında yer ediniyor olması, coğrafik yapısı şeklinde özellikler sebebi ile birçok kene türünün üreme ve gelişmesi için oldukca uygun bir ortam oluşturmaktadır. Vatanımızda yaygın olarak bulunmuş olduğu bildirilen kene türleri aşağıda verilmiştir.

Yumuşak kenelerden: Argas persicus, A. reflexus, Ornithodorus lohorensis’in yaygın oldukları bildirilmiştir. Bunların yanında A. vespertilionis, Ornithodorus coniceps, O. tholozani ve Otobius megnini türlerinin daha azca yaygın oldukları sadece devletimizde var oldukları bilinmektedir. 

Sert kenelerden devletimizde yaygın olan türler ise; I. ricinus, H. anatolicum anatolicum, H. a. excavatum, H. detritum, H. marginatum, H. aegyptium,  Rhipicephalus bursa, R. sanguineus, R. turanicus, Haemopyhsalis punctata, H. parva, H. sulcata, H. numidiana, H. inermis, Dermacentor marginatus, D. nivens, Boophilus annulatus, olarak bildirilmiştir.  I. hexoganus, H. dromedari, A. variegatum, H. concinna, B. kohlsi türleri ise devletimizde varlıkları bildirilmiş yaygınlıkları azca olan türlerdir (Kaya, 2008).

Keneler pire yada bite benzemezler fakat örümcek ve akarlar şeklinde eklem bacaklılar sınıfına aittir. En kolay görülen özelliği ayaklarıdır. Ayaklar 3 yada 4 çift olabilir. Keneler genel kan emicilerdir ve hayata kalabilmeleri için bir konakçıya gereksinim duyarlar. Beslenmek için  kancalarını konakçının üstüne batırarak yapışır. Keneler bir tek omurgalı (hayvan ve insan) hayvanların kanları ile beslenir. Keneler konakçısının üstüne atlayamazlar. Fakat bir tek fizyolojik temas ile taşınma olur. Keneler çoğu zaman uzun otlarda bulunur. Kenelerin kafalarında delme ve emme organları bulunmaktadır. Kenenin ilk iki bacağında duyu organları bulunur. Bu bacaklarla kurbanlarına tutunurlar. Solunumlarını son iki bacaklarla yaparlar. Üreme organları alt karın bölgesinde bulunur. Kenelerin düzgüsel gelişme döngüleri 4 esas basamaktan oluşur. Bunlar yumurta, larva, nimf (tam gelişmemiş kene) ve ergin dir. Keneler her bir yaşam basamağı için bir konakçıya gereksinim duyarlar.


İki mühim kene ailesi vardır. Bunlar Ixodidae (sert keneler-) ve Argasidae (yumuşak keneler)’dir. Sert kenelerin (Ixodiae-) dış kabuklarını ve kafarlarını ağızlarını dıştan görmek mümkündür. Adam kenenin tüm vücudu bir tür koruyucu madde ile kaplıdır. Dişilerde bu koruyucu alan ufak bir kısımdır. Dişi kenelerin karınları fazla oranda kan emmeleri sebebi ile düzgüsel boyutlarında oldukca fazla şişerler. Adam kene asla dişinin ulaşmış olduğu kadar iriliğe ulaşamaz. Sert keneler konakçısının vücuduna yapıştıktan sonrasında 10 gün kalır. Bu sürede kendi vücut ağırlığının 200 katı kan emebilir (Anonim, 2008a).

Kenenin Bulaştırdığı Hastalıklar

Bir kene ısırığı oldukca tehlikeli hastalıklara niçin olabilir. Bu virüsler oldukca çeşitli olup kişiden kişiye değişim gösterir.  Avrupa’da en yaygın olarak görülen Lyme-Borreliose ve FSME virüsleridir. Kenenin bulaştırdığı virüsler bazı belirgin semptomlar gösterir: 

Lyme-Borreliose: Ateş ve baş ağrısı, beyin zarı iltihabı ve kalp problemleri

FSME: Ateş; baş ve eklem ağrısı, kimi zaman de menenjit.

Tularemia: Ateş ve baş ağrısı, oldukca tehlikeli olabilir.


Mittelmeer- Fleckfieber (Akdeniz Ateşi) : Devasa yükseklikte ateş ve tipik alerjik tepki.Ehrlichiosis: Ateş; baş, sırt ve adale ağrıları.Kırım-Kongo kanamalı ateşi: Keneler tarafınca taşınan Nairovirüs adlı bir mikrobiyal etken tarafınca niçin olunan ateş, cilt içi yada öteki alanlarda kanama ile bulgular ile seyreden hayvan kaynaklı bir enfeksiyondur. Kene tarafınca ısırılma ile virüsün alınmasını takiben kuluçka süresi çoğu zaman 1-3 gündür. Bu süre en fazla 9 gün olabilir. Nairovirüs 10 nm uzunlukta bir virüstür. Yapısında RNA, heliksel kapsidi ve zarflı virüs vardır. Kanda 40°C derecede 10 gün yaşayabilirler. Ultraviyole ışınlar ile hızla inaktivite olabilirler (Anonim, 2008a).  Hastalığın belli başlı emareleri : Ateş, kırgınlık, baş ağrısı, yüz ve göğüste kırmızı döküntüler, gözlerde kızarıklık, beden kol ve bacaklarda morarıklık, burun kanaması, dışkı ve idrarda kan görülmesidir. Ölümler karaciğer, böbrek ve akciğer yetmezliğinden olmaktadır.

1. Kırım Kongo Ateşi hastalığına sebep olan virüsü taşıyan kene ORNITHOPHILE HYALOMMA dişi kenesidir. 30 çeşit türü vardır.

2. Çiftlik hayvanlarında bulunur. Koyun, keçi, sığır, deve…

3. Hayvanlarda bu keneler ölümlere yol açmaz sadece keneli hayvanların kanından, etinden, sütünden bu virüsü insanların alma riski vardır.

4. Hasta kişinin (insan) kanından, dışkısından, vücut sıvılarından, idrardan öteki kişilere virüs yayılabilir.

5. Tedavi olarak kullanılan tek bir ilaç olan N.Ribavirin (Bu ilaç araştırma aşamasındadır)

Kırım Kongo Ateşi kene hastalığı ile ilgili birkaç çarpıcı örnek:

6. 12. yüzyılda Tacikistan’da aşırı kanamalı hastalık olarak 1100 şahıs keneden ölmüş

7. 1940’lı yıllarda bilhassa Kırım yarımadasında çiftçiler ve askerler içinde yaygın olarak ortaya çıkmıştır.

Keneler her bölgede ve her insanda değişik hastalıklar yayabilirler. Avrupa’da kene ısırığından sonrasında ortaya çıkan hastalıkların başlıcaları FSME ve Borreliose hastalıklarıdır. Sadece bu demek değildir ki bu hastalıklar bir tek Avrupa’da görülür. Aynı şekilde Kırım Kongo hastalığına Avrupa’da ve Balkanlar’da da rastlanmaktadır.

Bilinmelidir ki; keneler öteki hayvanların üstünde tüm dünyayı gezebilmektedirler. Şu anda bilim adamları halen kene ısırıklarının niçin değişik hastalıklara niçin olduklarını bilememektedirler. Netice olarak şu söylenilebilinir ki; keneler dünyanın her yerinde tehlikeli virüsleri insana yada hayvana aktarmakta sonu ölüme kadar gidebilen kalıcı hastalıklara niçin olmaktadırlar.

0-6 yaş çocuklarında ise kene tarafınca aktarılan virüsler oldukca azca etkili olabilmektedir. Almanya Stuttgart’ta bilim adamları tarafınca meydana getirilen son araştırmada tütünden elde edilmiş,  kene ısırığının tesirini azaltacak aşı üstünde büyük ilerlemeler kaydedilmiştir. Her kene hastalığının değişik tedavi metotları mevcuttur.

Yumuşak kenelerde (Argasidae) vücut şekli oval ve kafa ve ağız vücut altında gizlidir. Yumuşak keneler çoğu zaman kuşlara ve kemirgenlere yapışırlar. Bu keneler insanlara da yapışabilir. Yumuşak keneler yarık ve çatlaklar, kemirgen hayvanlar yada çukurlarda  yaşar. Bir tek beslenmek için ortaya çıkarlar. Yumuşak keneler HİV dahil sıtma ve artan vücut ısısı şeklinde hastalıklara niçin olurlar.Kene ısırılma riski hepimiz için vardır

Kene vücuda ulaşır ulaşmaz deri yüzeyinde ısırmak için en iyi alanı arar. Kene kan dolaşımının yoğun olduğu bir yerden yavaşça azıcık ısırır. Kene burada ortalama 10 gün süreyle yapışık kalır. Doğal olarak ki erken dönemde fark edilip uzman kişilerce oradan uzaklaştırılmazsa. İnsan kenenin ısırdığını his etmez.  Zira; kene salyası içinde olan bir tür uyuşturucu salgılar.

Kimler Risk Altındadır?

Hastalık çoğu zaman meslek hastalığı şeklinde karşımıza çıksa da hepimiz risk altındadır. Sadece;

• Ziraat ve hayvancılıkla uğraşanlar

• Ziraat Mühendisleri (Zooteknisiler)

• Baytar hekimler ve öteki destek sıhhat mensubu

• Kasaplar

• Mezbaha çalışanları

• Sıhhat mensubu bilhassa risk gurubudur.

• Kamp ve piknik yapanlar, askerler ve korunmasız olarak yeşil alanlarda bulunanlar da risk altındadır (Anonim, 2008c).

Keneler ile bulaşık Olan Bölgelere Girmekten Kaçının. Keneler ile bulaşık bir bölgede bulunmanız halinde, uzun boylu bitkilere değmekten kaçının, pantolonunuzun paçasını çorap içine koyarak geçin. Sonrasında vücutta kene kontrolü yapın.

Vücutta Kene Denetim Bölgeleri

Genel anlamda vücudun sıcak yerlerini seçerler. Keneler vücutta aşağıda belirlenen bölgelere yapışabilir.

Bunun için;

• Koltuk altı

• Ense ve Kulak içi ve çevresi

• Göbek deliğinin içi

• Eklem bölgeleri (Dizlerin arkası)

• Saç ve kıllı bölgelerin içi ve çevresi

• Karın, genital bölge ve bacak arası

• Bel çevresi ve vücudun tamamını deneyin!!!!Kenenin Vücuttan Uzaklaştırılması

Kenenin vücuttan en kısa sürede tamamen (hiçbir parçası kalmadan)  uzaklaştırılması son aşama önemlidir. Kene çıkarılırken oldukca dikkatli olunmalıdır. Aşırı sıkıştırmak kanalıyla ezilmesi hastalık bulaştırma riskini artırır. Çeşitli metotlarla (yağla, cımbızla, elle, iple…) çıkarılmaya çalışılırken stres ve baskı altında bulunan kene, hızla salgıladığı sıvı ile oldukca tehlikeli bakteri ve virüsler aktarmaktadır. Geçirilen her bir dakika hastalığı kapma açısından riski arttırmaktadır. Kene, uzmanı tarafınca çıkartılmalıdır. Aslen her kenenin hastalık taşımadığını da unutmamak gerekir.

Eğer vücudunuzda keneye rastlarsanız;

Sakin olunuz.

Bu aşamada mühim olan keneyi uygun bir halde uzaklaştırmaktır.

Eğer mümkünse bir sıhhat kuruluşuna baş vurun. Değilse;

Keneyi çıkarmak için cımbız benzeri bir alet bulun.

Keneyi tam olarak deriye en yakın noktadan kavrayın. Bu nokta kenenin ağız

parçalarına karşılık gelir.

Cımbızı yavaşça yukarı doğru çekin.

Bu çekme esnasında keneyi ezip parçalamayın. Zira kenenin vücudunda

bulunan sıvıda virus olabilir!

Keneyi vücuttan uzaklaştırmak için alkol, kolonya, oje, aseton, gaz, petrol

ürünleri ve benzeri kullanmayın!

Bu maddeleri kullanırsanız virusu alma riskiniz artar. Zira kene refleks olarak tükürüğünü bırakabilir.

Keneyi çıkarma esnasında ağız parçası kopabilir. Sadece bu parça herhangi bir sıvı içermediğinden büyük olasılıkla zararsızdır.

Keneyi uzaklaştırdıktan sonrasında bölgeyi temizleyip sabunlu su ile sudan geçirin.

Hemen sonra en yakın sıhhat kuruluşuna başvurun!

Ihmal etmeyin! Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi olarak malum hastalık ölümlere niçin

Olmaktadır (Anonim, 2008abc)

Kene Isırmasından Iyi mi korunur

En iyi korunma kene bulunabilecek alanlardan uzak durmaktır. Eğer bu alanlarda bulunmak durumunda isek de kenenin yapışmasını en aza indirecek önlemeler almalıyız.

  • Uzun kollu giysiler ve pantolon giyilmesi
  • Pantolonun paçalarının çorap içine konulması
  • Açık renkli giysiler giyilmesi (Eğer kene vücuda geçerse kolaca görünsün diye)
  • Deri yüzeyine kene kovucu ilaç uygulanması şeklinde sıralanabilirdir.

Avrupa´da en mühim tedbir olarak kene aşısı yapılmaktadır. Bu aşı daha oldukca tatilciler, izciler, kampçılar, ormancılar ve sporcular tarafınca tercih edilmektedir. Keneler, 0-3 yaş arasındaki çocuklarda oldukca fazla etkili olamadıkları için aşı ufak yaşlarındaki ufaklıklara yapılmamaktadır. Sadece doktorlar tarafınca 6 yaşın üzerindekilere tavsiye edilmektedir (Anonim, 2008a).

Kırım-Kongo kanamalı ateşinde(KKKA) etken nedir?

Bunyaviridae ailesine bağlı Nairovirus soyundan virüslerin meydana getirmiş olduğu, Bu grup virüsler, 100 nm (nanometre) büyüklüğünde, Ribonükleik asit (RNA) içeren, heliksel kapsidli ve zarflı virüslerdir (Anonim, 2008c).

Kırım-Kongo kanamalı ateşi nedir?

Kırım-Kongo kanamalı ateşi (KKKA), Nairovirüslerin niçin olduğu ateş, cilt içi ve öteki alanlarda kanama şeklinde bulgular ile seyreden kene kaynaklı bir enfeksiyondur. Son yıllarda tedavide görülen gelişmelere karşın, bu enfeksiyonlarda ölüm oranları hala yüksektir.

İnsanlarda klinik ve subklinik olarak seyreden, kenelerin vektörlük yapmış olduğu ve insanlarda sendromlar halinde görülen mühim bir enfeksiyondur. İnsanlarda başlıca ensefalitler, kısa devam eden alev ateş hastalıklar, kanamalı ateşler, poliartrit ile ön plana çıkan sendromlar şeklinde görülür (Anonim, 2008c).

Kırım-Kongo kanamalı ateşi virusunun kimyasal ve fizyolojik etkenlere karşı duyarlılığı nedir?

Nairoviruslar dayanıksızdır, konakçı haricinde yaşayamazlar. Bu viruslar 56ºC’de 30 dakikada inaktive olur, kanda 40 ºC’de 10 gün yaşayabilir, %1 hipoklorit ve %2 gluteraldehite duyarlıdır ve ultravviyole ışınları ile hızla inaktive olur. Ribavirine invitro duyarlıdırlar(Anonim, 2008c).

Kırım-Kongo kanamalı ateşi virusu insanlara iyi mi bulaşmaktadır?

İnsanlar virüsü; Enfekte kenelerin yapışması/kan emmesi esnasında salgıladıkları tükürük salgısı ile, Enfekte kenelerin çıplak elle ezilmesi esnasında temasla, Viremik hayvanların kan ve dokuları ile temasla, Viremik hastalarla (kan ve öteki vücut sıvıları)temas ile olmaktadır (Anonim, 2008c).

KKKA virusunun bulaşmasına etken olan kene nedir? yer yüzünde kaç türü bilinmektedir?

Vatanımızda halk içinde kene, sakırga, yavsı, kerni şeklinde isimlerle bilinmektedir. Keneler mecburi kan emici artropodlar olup dünyanın her bölgesinde yaşamaktadırlar. Keneler morfolojik olarak öteki artropodlardan değişik olup, vücutları tek bir parçadan oluşmuştur. Vücudun ön tarafında ağız organelleri yer almıştır. Günümüzde yeryüzünde ortalama 850 kene türü bilinmektedir (Anonim, 2008c).

Hastalık oluşması ve bulguları:

Hastalık çoğu zaman kene ısırığı ile virüsün bulaşmasından 1-3 gün sonrasında ortaya çıkar. Bu süre en fazla 9 güne kadar uzayabilir. Hasta hayvanın kan ve vücut sıvıları bulaşmış ise bu durumda hastalığın ortaya çıkışı 13 güne kadar uzayabilmektedir.

Ateş, kırıklık, baş ağrısı, halsizlik, aşırı duyarlılık, kol, bacak ve sırtta şiddetli ağrı ve belirgin iştahsızlık bulguları ile adım atar. Kimi zaman kusma, karın ağrısı ve ishal olabilir.

İlk günlerde yüz ve göğüste ufak cilt altı kanamaları, gözlerde kızarıklık, beden, kol ve bacaklarda bir yere çarpmış şeklinde cilt altı kanamalar oluşabilir.
Burun kanaması, kanlı kusma, kanlı dışkılama, kanlı idrar görülebilir. Vajinal kanamaya da rastlanabilir.

Ağır olgularda hepatit, karaciğer, böbrek, akciğer yetmezlikleri oluşabilir.

Tedavi: Öteki bir çok virüs hastalıklarında olduğu şeklinde bu hastalığın da direkt bir tedavisi ve etkili bir ilacı olmayıp daha oldukca destek tedavisi ve bulguları gidermeye yönelik tedaviler ve bazı antivirütik ilaçlar uygulanmaktadır.

Erken dönemde başlanılan destek tedavi daha başarı göstermiş netice vermektedir. Geç başlanılan tedavi ve ağır seyredebilen hastalık öldürücü olabilmektedir.
Hastalığa karşı aşı emek vermesi yürütülmekle beraber hemen hemen koruyucu bir aşı geliştirilememiştir (Fırat, 2008).