Budizm Nedir? Buda (Buddha) Kimdir? Öğretileri Nelerdir?

tarafından
260
Budizm Nedir? Buda (Buddha) Kimdir? Öğretileri Nelerdir?

Budizm, bugün dünya üstünde ortalama 500 milyonu aşkın inananı bulunan bir dindir. İlk ilkin Hindistan’da ortaya çıkmış, ondan sonra süre içinde , Güneydoğu ve Doğu Asya’da (Çin, Japonya, Kore, Moğolistan, Nepal, Sri Lanka, Tayland ve Tibet benzer biçimde ülkelerde) yayılmıştır.

Budizm Nedir? Budizm Öğretisi ve Hedefleri

Değişik bakış açılarına gore din yada felsefe olarak tanımlanan Budizm‘in hedefi, dünyadaki acı, ızdırap ve tatminsizliğin kaynaklarını açıklamak ve bu tarz şeyleri gidermenin yollarını göstermektir. Budizm’de öğretilerin ana çatısını meditasyon benzer biçimde içe bakış şekilleri, reenkarnasyon denilen doğum-ölüm döngüsünün tekrarı ve karma denilen neden-sonuç zinciri benzer biçimde kavramlar oluşturmaktadır.

“Tarihî Buda” da denilen Siddhartha, Budizm’in kurucusu olarak kabul edilir. Siddhartha her şeye haiz olduğu, dünyadaki tüm sorunlardan uzak kalmış olduğu bir sarayda yaşamıştır. Babası, oğlu Siddharta’nın ondan sonraki kral olmasını istemiş, oğlunun sokaklarda yaşlılığı, hastalığı ve ölümü görmemesi için kraliyet sarayından uzaklaşmasına fazla izin vermemiştir.

Siddhartha, Hint Tanrısı Brahma’ya yaşamının sonuna kadar, kendini insanlığı acıdan kurtarmaya adayacağına söz vermiştir. Sebebi ise 29 yaşlarındayken yaşamın gerçekte ne bulunduğunun, zenginliğin, lüks yaşamın hiçbir mutluluk getirmediğinin, insanların yaşadıkları acıların ve önceki yaşamının ne kadar anlam ifade etmeyen bulunduğunun farkına varmış olmasıdır.

Siddharta Buda 29 yaşlarındayken tek oğlu Rahula’nın doğumundan kısa bir süre sonrasında, çocuğunu, karısı Yasodhara’yı ve şehrini terk edip çilenin ve acıların kurtuluş yolunu aramaya koyulmuştur.

Altı yıl süresince Ganj vadisinde çilekeşler benzer biçimde dolaşmış, meşhur din eğitmenleriyle bir araya gelmiş, onların yöntemlerini takip etmiş, çalışmış ve çilecilik öğretilerini sıkıca uygulamıştır. Fakat belli bir süre sonrasında bu dinlerin ve bilgilerinin onun amacına yönelik olmadığını anlayarak vazgeçmiştir. Onları bıraktıktan sonrasında, ilk olarak derin düşünme (Meditasyon) teknikleriyle kendi yolunu aramaya adım atmıştır. Öteki din öğretilerinin aşırılığını önlediği için bu durumu “orta yol” şeklinde tanımlamıştır.

Siddhartha Gautama’nın ölümünden sonrasında, yaşam hikâyesi öğrencilerinden oluşan Sangha Topluluğu tarafınca derlenmiş ve fazlaca uzun bir süre sözlü olarak aktarılmıştır.

Gautama Buddha’nın ölümünün peşinden toplam altı Budist Konsey düzenlenmiştir. Bu konseyler, öğretilerin Asya’nın değişik yörelerine yayılmasına, değişik anlayışların ortaya çıkmasına katkıda bulunmuştur. 20. yüzyıla gelindiğinde Avrupa ve ABD’de de ilgi görmeye başlamış olan Budizm, pek fazlaca değişik mezhep ya da okula ayrılmıştır.

Budizm zamanı 2500 senelik bir geçmişe haiz olmakla beraber fazlaca sayıda okulu ve sistemi de bununla beraber getirmiştir. Budizm’de okul (vada), vasıta (yana) ve yol kavramları “Mezhep” kavramıyla örtüşmekte ve bu sözü edilen kavramların hepsi aynı anlama gelmektedir.

Bugün genel anlamda kabul gören sınıflandırmaya gore, Budizmde başlıca dört akım vardır. Bunlar:

Cenup Budizmi, Theravada, Güneydoğu Asya Budizm yada Pali Budizmi olarak da bilinir. Takip edenleri başlıca Bangladeş, Çin, Kamboçya, Laos, Malezya, Myanmar, Sri Lanka, Tayland, ve Vietnam’da bulunur.
Doğu Budizmi, Doğu Asya Budizmi, Çin Budizmi, Çin-Japon Budizmi olarak da malum Mahayana’dır. Takip edenleri başlıca Çin, Japonya, Kore, Singapur, Vietnam ve Rusya’nın bazı bölgelerinde bulunur.
Şimal Budizmi, Tibet Budizmi, Tibet-Moğol Budizmi, Lamaizm, Vajrayana olarak da bilinir. Tibet, Moğolistan, Bhutan başlıca olmak suretiyle Nepal, Hindistan, Çin, Rusya ve Türkî Orta Asya’da takip edilir.
Batı ülkeleri: Budizm bilhassa 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren ABD, Avustralya, ve çeşitli Avrupa vatanlarında de yayılmıştır. Batı’da Budizmin dînî özelliklerinden fazlaca felsefî ve ruhsal özellikleri, meditasyon ve zihin terbiyesi unsurları vurgulanmaktadır.

Budizm’de Dört Yüce Gerçek

Dört Yüce Gerçek, ve Sekiz Aşamalı Asil Yol tüm Budist okullarında saygınlık edilen öğretilerdendir. Budist yazmalarda kaydedildiğine gore, Dört Yüce Gerçek Gautama Buddha tarafınca, aydınlanmaya ulaştıktan sonrasında verdiği ilk vaazda öğretilmiştir.

1. gerçek, Dukkha: acı yaşamın ve varoluşun bir parçasıdır.
2. gerçek, Samudaya: acıların deposu arzu ve isteklerdir.
3. gerçek, Nirodha: talep ve arzular bırakılırsa acılar sona erdirilebilir.
4. gerçek, Magga: acıların sona erdirilmesinin yolu Sekiz Aşamalı Asil Yol’dan geçer. Doğru kavrama, doğru fikir, doğru söz, doğru fiil, namuslu kazanç, doğru çaba, uyanıklık, ve doğru konsantrasyon.

Budizm’de Sekiz Aşamalı Asil Yol

Gerçek Data,
Doğru Zihniyet,
Doğru Söz,
Doğru Davranış,
Doğru Yaşam Biçimi ,
Gerçek Çaba ,
Gerçek Dikkat ,
Gerçek Uyanıklık,

Sekiz basamak, üç başlıkta toplanır. Bunlar; bilgelik (ilk iki basamak), güzel terbiye ve ruhsal-manevi arınmadır (son üç basamak). Sekiz Asil Yol’un her basamağı “Samma” sözcüğüyle adım atar. Bu sözcük, “doğru” ve “gerçek” kavramlarının tam karşılığıdır. Söz mevzusu kavramla kişilik ve bencillik düşüncesi tamamen dışlanmıştır.

Sekiz Asil Yol’un tüm düşünceleri; ayırmadan, ötekileştirmeden birbirine bağlayıcı özelliği vardır. Buda’nın yolu aşırılıktan uzak bir yoldur. İlk iki basamak, tavır ve fikir içinde bağlantı kurar. Bilgili olma ya da bilinçsiz olma arasındaki ayrıma varmak için daima düşünme sürecindedir. Bu süreç, insanı etkin olmaya hazırlamaktadır. Üçüncü basamak ve sonraki iki basamak da ahlâkî davranışlara vurgu yapar. Son üç basamak ise; tinsel boyutta ruhsal arınmadan bahseder.

Asil Yol terimi, Budizm’de aşamalardan oluşan doğrusal bir yol anlamına gelmemektedir. Her basamak, aynı derecede öneme haizdir, görünüşte birbirinden bağımsız benzer biçimde görünseler de aslına bakarsak tam anlamıyla bir bütünlük içerisindedirler. Örnek gösterilecek olursa; basamaklarda yer edinen “doğru söz” terimi bununla beraber “doğru davranış” ve “gerçek uyanıklık” kavramlarıyla bağlantı içerisindedir.

Budizm, değişik mezhepleri yada değişik Dünya görüşlerini içinde barındıran felsefe ve bilgeliktir.

Hem eski hem de günümüzdeki Budist okullarının, birinin Budist sayılabilmesi için fazlaca azca şartları vardır. Temel koşulları “Dört Yüce Gerçek” öğretisini kabul etmek ve sonraki temel yaşama tamamen hazır olmaktır.